Kırsal Mahalle ve Kırsal Yerleşik Alan Başvuru Süresinin Uzatılması Talebi

2012 yılı Kasım ayında yürürlüğe giren ve hükümlerinin önemli bir bölümü 2014 yılında uygulamaya alınan 6360 sayılı Kanun ile 30 ilde yaklaşık 16.220 köy ve 1.053 belde, mahalle statüsüne dönüştürülmüştür. Bu düzenleme, kırsal alanların idari yapısında köklü değişikliklere yol açmıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun Ek 3’üncü maddesi kapsamında hazırlanan Kırsal Mahalle ve Kırsal Yerleşik Alan Yönetmeliği, 15.04.2021 tarihli ve 31455 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik ile kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alan tespitine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.

Yönetmelikte yer alan kırsal mahalle tespit kriterleri;
    •    Daha önce köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüşmüş olması,
    •    Kırsal yerleşim özelliğinin devam edip etmemesi,
    •    Şehir merkezine uzaklık ve ulaşım durumu,
    •    Belediye hizmetlerine (yol, su, atık su, katı atık, toplu taşıma vb.) tam kapasite erişim durumu,
    •    Yapılaşmanın kırsal niteliğini koruyup korumadığı,
    •    İmar mevzuatı bakımından yerleşik veya gelişme alanı içinde bulunup bulunmadığı,
    •    Nüfusun sosyo-ekonomik yapısının ağırlıklı olarak kırsal özellik taşıması,
    •    Yüzölçümünün önemli bir kısmının tarım, orman, mera, yaylak ve kışlak alanlarından oluşması
gibi hususlardan oluşmaktadır.

Önemle belirtmek gerekir ki, belediyeler tarafından yapılacak tespitlerde tüm kriterlerin bir arada sağlanması zorunlu olmayıp, bu kriterlerden bir veya birkaçının esas alınması yeterlidir. Ayrıca, tamamı kırsal mahalle olarak değerlendirilemeyen yerlerde, en az 10.000 m² büyüklüğünde olmak kaydıyla kırsal yerleşik alan tespiti yapılabilmesi de mümkündür.

Yapılan düzenlemelerle birlikte kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak ilan edilen yerlerin mali avantajları geçici olmaktan çıkarılarak kalıcı hale getirilmiştir. Daha önce emlak vergisi, çevre temizlik vergisi ve çeşitli harçlara ilişkin muafiyetler sırasıyla 2014, 2020 ve 2022 yıllarına kadar ertelenmiş; son olarak 12 Mart 2023 tarihli düzenleme ile bu süre 31 Aralık 2025 tarihine kadar uzatılmıştır.

Ancak gelinen noktada, kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan başvuru süresinin 31 Aralık 2025 tarihinde sona ereceğinden haberdar olmayan, yeterli bilgilendirme yapılmadığı için başvuruda bulunamayan ya da kriterlerin hatalı değerlendirilmesi sonucu başvuruları reddedilen çok sayıda mahalle bulunmaktadır. Bu durum, 6360 sayılı Kanun kapsamında mahalleye dönüşmüş köyler açısından ciddi ve telafisi güç mağduriyetler doğuracaktır.

Büyükşehir Yasası’nın uygulanmasıyla birlikte kırsal alanlarda yaşayan vatandaşlarımız; ahır, ağıl ve tarımsal yapılar konusunda ciddi bürokratik engellerle karşılaşmakta, hayvancılık faaliyetleri “koku” gibi gerekçelerle şikâyet konusu edilmekte ve sosyal sorunlar ortaya çıkmaktadır. Su ücretleri, emlak vergisi ve çevre temizlik vergisi gibi yükümlülükler, kırsalda yaşamayı daha da zorlaştırmaktadır. Bu durum tarım ve hayvancılığı olumsuz etkilemekte, kırsal nüfusun çözülmesini hızlandırmaktadır.

Nitekim bu olumsuzluklar, 2019 yılında gerçekleştirilen III. Tarım ve Orman Şûrası’nda da açıkça ortaya konulmuş; Şûra kararları doğrultusunda Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan tarafından 21 Kasım 2019 tarihinde kamuoyuna duyurulan düzenlemelerle, mahalleye dönüşen köylere yeniden kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alan olma hakkı tanınmıştır.

Bu düzenleme, köylerde tarım ve hayvancılığın devamı için hayati öneme sahiptir. Ancak başvuru süresinin sınırlı tutulması nedeniyle bu haktan yararlanamayan mahalleler bulunmaktadır. Üstelik büyükşehir meclislerinde onaylanan mahalleler ile onaylanmayan mahalleler arasında kriterler açısından ciddi bir farklılık olmadığı açıkça görülmektedir. Birbirine sınır mahalleler arasında oluşan bu eşitsizlik, adalet duygusunu zedelemektedir.

Bu nedenlerle; köylerde tarım ve hayvancılığın geliştirilmesi, kırsal nüfusun yerinde tutulması ve telafisi mümkün olmayan mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla, 31 Aralık 2025 tarihinde sona eren kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alan başvuru süresinin uzatılması büyük bir zorunluluktur.

Başvuru süresinin uzatılması, yasa kapsamında kalan ve kalan mahalleler arasındaki eşitsizliği giderecek, kırsal alanlara önemli bir refah ve gelişme ivmesi kazandıracaktır. Bu doğrultuda Bakanlığımızın ve yerel yönetimlerin gerekli adımları atacağına inanıyor, konunun önemle değerlendirilmesini talep ediyoruz.

Bedriye Pehlivan
Ziraat Mühendisi
Tüm Muhtarlar Sendikası
Danışma Kurulu Üyesi